Chó bị nôn một lần rồi vẫn ăn uống, chơi bình thường thường không nguy hiểm và có thể theo dõi tại nhà. Nôn là triệu chứng của nhiều nguyên nhân: ăn quá nhanh, ăn bậy, dị vật, ngộ độc, viêm tuỵ, bệnh gan thận hay bệnh truyền nhiễm. Cần đưa chó đi thú y khi nôn nhiều lần, nôn quá 4 đến 6 giờ, nôn ra máu, kèm bỏ ăn, tiêu chảy, lừ đừ, bụng chướng, hoặc khi chó bị nôn là chó con, chó già, chó có bệnh nền.
| Chất nôn trông như | Thường gợi ý | Mức lo ngại |
|---|---|---|
| Thức ăn chưa tiêu, ngay sau bữa | Ăn quá nhanh, vận động sau ăn, hoặc trớ do thực quản | Thấp nếu một lần |
| Thức ăn tiêu một phần, vài giờ sau bữa | Dạ dày chậm tống thức ăn, kích ứng dạ dày | Trung bình nếu lặp lại |
| Bọt vàng, xanh | Dịch mật, thường khi dạ dày rỗng | Thấp nếu thỉnh thoảng, lúc đói |
| Bọt trắng | Nước bọt, dịch nhầy; hoặc ho khạc | Tuỳ dấu hiệu đi kèm |
| Cỏ, lá cây | Ăn cỏ, lá; kiểm tra cây có độc không | Thấp đến cao |
| Máu đỏ tươi | Tổn thương miệng, họng, thực quản, dạ dày | Cao, đi khám ngay |
| Chất nâu đen như bã cà phê | Máu đã tiêu, chảy máu dạ dày | Cao, đi khám ngay |
| Giun | Nhiễm giun đũa nặng | Đi khám, tẩy giun theo chỉ định |
| Dị vật (nhựa, vải, xương) | Nuốt dị vật, có thể còn sót | Cao |
Theo AKC, chất nôn có thể chứa bọt vàng, xanh hoặc trắng, thức ăn chưa tiêu hoặc tiêu một phần, máu đỏ tươi, giun, dị vật hay cỏ lá; mỗi loại cho gợi ý về nguyên nhân. Chụp ảnh chất nôn trước khi dọn giúp bác sĩ đánh giá.
Nôn cấp và nôn kéo dài
Theo Merck Veterinary Manual, nôn ngắn ngày là nôn dưới 3 đến 4 ngày; nôn mạn tính là nôn lặp lại kéo dài hơn. Nôn cấp ở chó khoẻ thường do ăn bậy, đổi thức ăn đột ngột, và tự hết. Nôn kéo dài hoặc tái đi tái lại cần tìm bệnh nền: viêm dạ dày ruột mạn, dị ứng thức ăn, viêm tuỵ, bệnh gan, thận, nội tiết, khối u.
Merck cũng lưu ý nôn kéo dài có thể gây yếu, lừ đừ, sụt cân, mất nước và rối loạn điện giải. Nôn kèm máu, đau bụng, sốt, suy sụp hay mất nước cần khám ngay.
Nôn khác trớ thế nào
Theo Merck, nôn là động tác mạnh có co bóp cơ bụng; trớ là thụ động, thức ăn chưa tiêu trào ra, đôi khi thành khối hình ống. Trớ thường liên quan bệnh thực quản và hay đi kèm vấn đề hô hấp như viêm phổi do hít. Hai hiện tượng cần hướng xử lý khác nhau, nên mô tả rõ cho bác sĩ: chó có co bụng, ọe, chảy dãi trước khi nôn không.
Các nguyên nhân hay gặp
- Ăn bậy, ăn rác, đổi thức ăn đột ngột.
- Ăn quá nhanh, ăn quá no, chạy nhảy ngay sau bữa.
- Dị vật: xương, lõi ngô, đồ chơi, tất vớ. Xương mắc ở họng, thực quản có bài riêng chó bị hóc xương phải làm sao.
- Ngộ độc: thuốc người, hoá chất tẩy rửa, thuốc diệt chuột, bả, cây độc. Xem bài chó bị ăn bả phải làm sao.
- Bệnh truyền nhiễm: parvo, care, đặc biệt ở chó con chưa tiêm phòng đủ.
- Giun sán.
- Viêm tuỵ, thường sau bữa ăn nhiều mỡ.
- Bệnh gan, thận, nội tiết.
- Say xe, căng thẳng.
- Chướng xoắn dạ dày ở chó lớn ngực sâu: cố nôn không ra, bụng chướng, là cấp cứu.
Nôn ra bọt vàng lúc đói và bỏ ăn có bài riêng chó không ăn và nôn ra bọt vàng.
Chăm sóc tại nhà khi nôn nhẹ
Chỉ áp dụng khi chó trưởng thành, nôn một hai lần, vẫn tỉnh táo, không có dấu hiệu nguy hiểm.
- Tạm ngưng ăn uống 1 đến 2 giờ và theo dõi, theo hướng dẫn của AKC cho nôn nhẹ.
- Cho uống từng ít nước nếu không nôn thêm. Merck lưu ý không hạn chế nước kéo dài trừ khi chó đang được truyền dịch.
- Cho ăn lại từng ít thức ăn nhạt sau vài giờ ổn định: ức gà luộc bỏ da, xương, mỡ, chia bữa nhỏ.
- Tăng dần về thức ăn cũ trong 1 đến 2 ngày nếu không nôn lại.
- Không cho ăn đồ béo, xương, bánh kẹo trong thời gian hồi phục.
- Theo dõi phân, lượng nước uống, tinh thần.
Merck Veterinary Manual mô tả cách tiếp cận thận trọng hơn cho nôn cấp là ngưng ăn 24 giờ rồi cho ăn lại từng thìa thức ăn dễ tiêu. Mức ngưng ăn phù hợp tuỳ từng con chó; hỏi bác sĩ thú y nếu phân vân, và không áp dụng nhịn ăn kéo dài cho chó con, chó rất nhỏ.
Về thuốc chống nôn cho chó
Thuốc chống nôn cho chó có nhiều nhóm, được bác sĩ thú y chọn sau khi khám và loại trừ tắc ruột, dị vật, ngộ độc. Không tự cho uống thuốc chống nôn, thuốc dạ dày hay thuốc giảm đau của người. Một số thuốc giảm đau thông dụng của người có thể gây loét dạ dày, suy thận, suy gan ở chó. Thuốc chống nôn dùng sai lúc có thể che dấu hiệu của bệnh cần phẫu thuật. Bài viết không đưa tên thuốc hay liều dùng.
Chó con bị nôn
Chó con có dự trữ năng lượng và nước ít hơn chó trưởng thành, nên nôn vài lần đã có thể mất nước, hạ đường huyết. Chó con chưa tiêm phòng đủ mà nôn, nhất là kèm tiêu chảy, lừ đừ, bỏ bú bỏ ăn, cần đưa đi thú y ngay để kiểm tra parvo và các bệnh truyền nhiễm khác. Mang theo sổ tiêm phòng, tẩy giun.
Chuẩn bị gì khi đưa chó đi khám
Bác sĩ thú y sẽ hỏi nhiều chi tiết để khoanh vùng nguyên nhân. Chuẩn bị sẵn giúp khám nhanh và chính xác hơn:
- Thời điểm bắt đầu nôn, số lần nôn, khoảng cách giữa các lần.
- Ảnh hoặc video chất nôn và lúc chó nôn.
- Thức ăn gần nhất: loại gì, bao nhiêu, có đổi thức ăn không, có ăn xương, đồ lạ, rác.
- Khả năng tiếp xúc chất độc: thuốc của người, thuốc diệt chuột, hoá chất, cây cảnh. Nếu có, mang theo vỏ hộp hoặc ảnh nhãn.
- Đồ chơi, đồ vật bị mất gần đây mà chó có thể đã nuốt.
- Phân và nước tiểu: có tiêu chảy, phân đen, có máu không; uống nước nhiều hay ít.
- Sổ tiêm phòng, tẩy giun và các thuốc chó đang dùng.
Tuỳ tình trạng, bác sĩ có thể cho xét nghiệm máu, xét nghiệm phân, chụp X-quang hay siêu âm bụng để tìm dị vật, tắc ruột, viêm tuỵ hoặc bệnh gan thận.
Khi nào đưa chó đi thú y
Ngay lập tức:
- Cố nôn liên tục không ra gì, bụng chướng căng.
- Nôn ra máu tươi hoặc chất như bã cà phê.
- Nghi ăn phải bả, thuốc, hoá chất, dị vật.
- Chó lả, yếu, nướu nhợt, thở nhanh.
- Chó con nôn kèm tiêu chảy.
Trong ngày:
- Nôn nhiều lần hoặc kéo dài quá 4 đến 6 giờ.
- Không giữ được nước, dấu hiệu mất nước (nướu khô, da véo lên chậm xẹp).
- Nôn kèm bỏ ăn, tiêu chảy, sốt, đau bụng.
- Chó già hoặc có bệnh nền.
Đặt lịch khám:
- Nôn tái đi tái lại vài lần mỗi tuần.
- Sụt cân, lông xơ, ăn kém kéo dài.
Câu hỏi thường gặp
Chó bị ói bỏ ăn phải làm sao?
Nếu chỉ nôn một lần và bỏ một bữa rồi ăn lại, theo dõi tại nhà. Nếu bỏ ăn quá một ngày, nôn lặp lại hoặc kèm lừ đừ, đi thú y.
Chó bị nôn ra máu có nguy hiểm không?
Có thể nguy hiểm. Máu đỏ tươi hoặc chất nâu đen như bã cà phê cho thấy chảy máu ở đường tiêu hoá trên. Đưa chó đi thú y ngay.
Chó nôn có nên cho uống sữa không?
Không nên. Nhiều chó tiêu hoá kém đường lactose trong sữa, dễ tiêu chảy thêm. Cho uống nước sạch từng ít một.
Chó bị nôn có tự khỏi không?
Nôn cấp do ăn bậy ở chó khoẻ thường tự hết trong một hai ngày. Nôn kéo dài hay tái diễn cần tìm nguyên nhân.
Chó con bị ói có cần nhịn ăn không?
Không tự cho chó con nhịn ăn lâu vì dễ hạ đường huyết. Gọi thú y hoặc đưa chó đi khám sớm để được hướng dẫn cụ thể.