Muốn trị chó bị rụng lông và ngứa, trước hết phải tìm ra nguyên nhân, vì ngứa là triệu chứng chung của nhiều bệnh da. Theo Merck Veterinary Manual, ngứa hoặc đau là nguyên nhân phổ biến của rụng lông mắc phải có viêm, gồm nhiễm trùng, ký sinh trùng và dị ứng. Những nguyên nhân hay gặp nhất là bọ chét, ghẻ, dị ứng môi trường, dị ứng thức ăn và nhiễm trùng da do vi khuẩn hoặc nấm men. Đưa chó đi thú y để xét nghiệm da; trong lúc chờ, phòng bọ chét cho cả nhà, ngăn chó cắn liếm và không bôi thuốc của người.
| Vị trí và kiểu ngứa | Nghĩ nhiều tới | Việc thú y thường làm |
|---|---|---|
| Lưng gần đuôi, mông, đùi sau | Bọ chét, dị ứng bọ chét | Chải tìm bọ chét, phân bọ chét |
| Mép tai, khuỷu chân, bụng; ngứa dữ dội, người nhà cũng ngứa | Ghẻ Sarcoptes | Cạo da, có khi điều trị thử |
| Bàn chân, mặt, tai, chân trước, bụng; theo mùa | Dị ứng môi trường (viêm da cơ địa) | Loại trừ nguyên nhân khác, khai thác tiền sử |
| Giống vị trí trên nhưng quanh năm, kèm tiêu hoá thất thường | Dị ứng thức ăn | Thử chế độ ăn loại trừ nhiều tuần |
| Mảng tròn đóng vảy, lông gãy | Nấm da | Soi đèn, nuôi cấy nấm |
| Da nhờn, mùi hôi, sẫm màu | Nấm men Malassezia, vi khuẩn | Soi tế bào học từ bề mặt da |
Bảng giúp khoanh vùng, không thay cho chẩn đoán. Một con chó có thể mắc nhiều nguyên nhân cùng lúc, ví dụ dị ứng rồi nhiễm trùng thêm.
Vì sao phải tìm nguyên nhân trước
Mỗi nguyên nhân cần cách trị khác nhau. Thuốc diệt bọ chét không chữa được dị ứng thức ăn, đổi thức ăn không chữa được ghẻ. Thuốc giảm ngứa có thể làm chó dễ chịu vài ngày nhưng che mất triệu chứng, và một số loại (như corticoid) có thể làm nặng thêm nhiễm trùng hoặc xà mâu nếu dùng sai. Vì vậy thứ tự hợp lý là: xác định nguyên nhân, điều trị nguyên nhân, kiểm soát ngứa và nhiễm trùng thứ phát song song theo chỉ định của bác sĩ thú y.
Các nguyên nhân chính
Bọ chét và dị ứng nước bọt bọ chét. Chỉ vài con bọ chét cũng đủ làm chó dị ứng ngứa dữ dội, rụng lông vùng lưng gần đuôi và đùi sau. Nhiều khi chủ không thấy bọ chét trên chó vì chó đã liếm, cắn mất. Cách tìm và diệt bọ chét có trong bài chó bị bọ chét.
Ghẻ Sarcoptes. Ngứa rất dữ, bắt đầu ở mép tai, khuỷu chân, bụng, lây sang chó khác và có thể gây ngứa ở người. Phân biệt với xà mâu trong bài chó bị ghẻ phải làm sao.
Dị ứng môi trường (viêm da cơ địa). Theo Merck Veterinary Manual, bệnh thường khởi phát khi chó từ 6 tháng đến 3 tuổi; vùng hay bị nhất là bàn chân, mặt, tai, chân trước và bụng. Ngứa có thể theo mùa khi do phấn hoa, hoặc quanh năm khi do bụi nhà, nấm mốc. Các giống có xu hướng mắc gồm Shar-Pei, Golden Retriever, Labrador, Dalmatian, Boxer, Shih Tzu, West Highland White Terrier và một số giống khác. Merck cũng lưu ý xét nghiệm dị ứng không dùng để chẩn đoán bệnh mà để xác định chất gây dị ứng khi đã chẩn đoán.
Dị ứng thức ăn. Vị trí ngứa giống dị ứng môi trường nhưng ít thay đổi theo mùa. Theo Merck, các thành phần hay gây dị ứng gồm thịt bò, thịt gà, trứng, ngô, lúa mì, đậu nành và sữa. Chẩn đoán bằng chế độ ăn loại trừ hoặc thức ăn đạm thuỷ phân kéo dài tới 3 tháng; nếu cho ăn lại thành phần nghi ngờ, ngứa thường tái lại trong khoảng 1 giờ đến 14 ngày.
Nhiễm trùng da do vi khuẩn, nấm men. Thường là hậu quả của gãi liếm kéo dài, làm da nhờn, mùi hôi, có mụn mủ. Nhiễm trùng thêm làm ngứa nặng hơn, tạo vòng luẩn quẩn.
Nấm da. Mảng rụng lông tròn, đóng vảy, lông gãy; có thể lây sang người.
Thú y thường làm gì
- Hỏi tiền sử: tuổi khởi phát, ngứa theo mùa hay quanh năm, thức ăn, thuốc phòng bọ chét, chó khác và người trong nhà có ngứa không.
- Khám da, chải tìm bọ chét.
- Cạo da, soi lông tìm ghẻ, xà mâu, nấm.
- Soi tế bào học từ bề mặt da để tìm vi khuẩn, nấm men.
- Nuôi cấy nấm khi nghi nấm da.
- Thử chế độ ăn loại trừ khi nghi dị ứng thức ăn.
- Xét nghiệm máu khi nghi bệnh nội tiết hoặc bệnh toàn thân.
Sau khi có chẩn đoán, bác sĩ kê thuốc theo nguyên nhân, cân nặng và tình trạng của chó. Bài viết không đưa tên thuốc hay liều dùng.
Chăm sóc tại nhà trong lúc điều trị
- Phòng bọ chét cho mọi chó mèo trong nhà bằng sản phẩm thú y khuyên, đúng lịch. Hút bụi, giặt đồ nằm bằng nước nóng.
- Ngăn cắn liếm: đeo loa chống liếm hoặc mặc áo mỏng khi chó cắn đến trầy da.
- Tắm đúng cách: chỉ dùng sữa tắm cho chó, loại dịu da hoặc thuốc tắm do thú y chỉ định, đúng tần suất. Sữa tắm của người và xà phòng giặt làm da khô, ngứa hơn.
- Không đổi thức ăn liên tục: nếu đang thử chế độ ăn loại trừ, cả nhà phải tuân thủ tuyệt đối, không cho bánh, thức ăn thừa.
- Ghi nhật ký ngứa: mỗi ngày chấm điểm mức gãi 0 đến 10, ghi thức ăn, thời tiết, lần tắm. Nhật ký giúp bác sĩ đánh giá điều trị.
- Cắt ngắn móng để giảm trầy da khi gãi.
Những việc không nên làm
- Không bôi thuốc bôi da, kem chống ngứa của người: một số chất độc khi chó liếm.
- Không cho uống thuốc dị ứng của người khi chưa hỏi thú y; liều và loại thuốc cho chó khác người.
- Không bôi dầu nhớt, dầu hoả, nước lá đậm đặc lên vùng da trầy.
- Không cạo trụi lông toàn thân khi chưa có chỉ định: da mất lớp bảo vệ, dễ cháy nắng, kích ứng.
Điều trị thường kéo dài bao lâu
Thời gian phụ thuộc nguyên nhân:
| Nguyên nhân | Thời gian thường gặp để thấy cải thiện | Ghi chú |
|---|---|---|
| Bọ chét | Vài tuần sau khi diệt bọ chét cho mọi con vật và môi trường | Cần phòng liên tục, không chỉ một lần |
| Ghẻ Sarcoptes | Vài tuần điều trị | Điều trị cả các chó tiếp xúc nếu thú y khuyên |
| Dị ứng thức ăn | Chế độ ăn loại trừ có thể tới 3 tháng mới đánh giá được | Không cho ăn thêm bất cứ thứ gì ngoài thức ăn chỉ định |
| Dị ứng môi trường | Kiểm soát lâu dài, thường không khỏi hẳn | Mục tiêu là giảm ngứa và đợt bùng phát |
| Nhiễm trùng da thứ phát | Vài tuần điều trị | Dừng thuốc sớm dễ tái phát |
Lông thường mọc lại chậm hơn so với lúc hết ngứa, nên đừng dựa vào độ dày lông để quyết định dừng điều trị. Hãy tái khám theo hẹn để bác sĩ đánh giá.
Khi nào đưa chó đi thú y ngay
- Chó gãi, cắn đến chảy máu, mất ngủ.
- Có vùng da đỏ ướt, rỉ dịch, lan nhanh trong vài giờ.
- Da có mủ, mùi hôi, sưng nóng.
- Chó bỏ ăn, sốt, lừ đừ.
- Mặt, mõm sưng đột ngột, nổi mề đay, khó thở (có thể là phản ứng dị ứng cấp).
- Người trong nhà cũng bắt đầu ngứa hoặc nổi mảng tròn trên da.
- Đã điều trị theo hướng dẫn vài tuần mà không đỡ.
Nổi mẩn đỏ ở bụng là một dạng hay gặp, có bài riêng chó bị nổi mẩn đỏ ở bụng.
Câu hỏi thường gặp
Chó bị rụng lông và ngứa có tự khỏi không?
Hiếm khi tự khỏi nếu nguyên nhân còn đó. Bọ chét, ghẻ, dị ứng đều cần xử lý đúng cách; để lâu da dễ nhiễm trùng thêm.
Chó bị ngứa rụng lông có lây sang người không?
Tuỳ nguyên nhân. Ghẻ Sarcoptes và nấm da có thể lây sang người; dị ứng, xà mâu thì không. Nếu người nhà ngứa, báo cho bác sĩ thú y biết.
Dị ứng thức ăn ở chó thử bao lâu mới biết?
Theo Merck Veterinary Manual, chế độ ăn loại trừ cần kéo dài tới 3 tháng. Trong thời gian này chó chỉ ăn đúng loại thức ăn được chỉ định.
Tắm nhiều có giúp chó bớt ngứa không?
Tắm đúng loại sữa tắm, đúng tần suất thú y khuyên có thể giúp. Tắm quá nhiều bằng sản phẩm không phù hợp làm da khô và ngứa hơn.
Chó con bị rụng lông và ngứa phải làm sao?
Đưa đi thú y sớm, vì chó con dễ mắc ghẻ, xà mâu, nấm và nhiều thuốc có giới hạn tuổi, cân nặng.