Chó bị ký sinh trùng máu có thể chữa được, nhất là khi phát hiện ở giai đoạn cấp và điều trị đủ thời gian theo chỉ định của thú y. Bệnh do ve truyền, hay gặp là Ehrlichia canis (thường ghi tắt E. canis), Babesia và Anaplasma. Dấu hiệu thường là sốt, bỏ ăn, lừ đừ, nướu nhợt, chảy máu mũi, chấm xuất huyết dưới da, nước tiểu sẫm màu. Nếu để kéo dài sang giai đoạn mạn, tuỷ xương bị ảnh hưởng, chó thiếu máu và chảy máu nặng, việc điều trị khó hơn nhiều và có thể tử vong.
| Tác nhân | Do đâu | Dấu hiệu nổi bật | Mức độ |
|---|---|---|---|
| Ehrlichia canis | Ve nâu truyền | Sốt, bỏ ăn, chảy máu mũi, chấm xuất huyết, sưng hạch, viêm mắt | Cấp dễ chữa; mạn nặng |
| Babesia | Ve truyền, lây qua truyền máu, cắn nhau | Thiếu máu, nước tiểu nâu đỏ, vàng da, sốt | Có thể cấp tính rất nặng |
| Anaplasma | Ve truyền | Sốt, đau khớp, giảm tiểu cầu | Thường nhẹ đến trung bình |
| Hepatozoon | Chó nuốt phải ve | Sốt, đau cơ, gầy | Kéo dài |
Ký sinh trùng máu ở chó là gì
"Ký sinh trùng máu" là cách người nuôi chó ở Việt Nam gọi chung các bệnh do vi sinh vật sống trong tế bào máu, hầu hết do ve truyền. Theo Merck Veterinary Manual và VCA:
- Ehrlichia canis là vi khuẩn sống trong bạch cầu, truyền qua ve nâu Rhipicephalus sanguineus. Bệnh diễn tiến qua ba giai đoạn: cấp tính (vài tuần sau khi bị ve cắn), tiềm ẩn (chó trông bình thường, có thể kéo dài nhiều tháng đến nhiều năm), và mạn tính (tuỷ xương suy, giảm cả hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu).
- Babesia là đơn bào sống trong hồng cầu, phá vỡ hồng cầu gây thiếu máu tan máu. Babesia gibsoni còn có thể lây khi chó cắn nhau, hay gặp ở chó Pitbull.
- Anaplasma platys tấn công tiểu cầu, gây giảm tiểu cầu từng đợt.
Một con chó có thể nhiễm cùng lúc nhiều loại.
Dấu hiệu chó bị ký sinh trùng máu
- Sốt, bỏ ăn hoặc ăn ít, lừ đừ, nằm nhiều.
- Nướu nhợt, trắng; hoặc vàng khi hồng cầu vỡ nhiều.
- Chảy máu cam, chấm đỏ li ti hoặc mảng bầm dưới da, máu trong nước tiểu, phân đen.
- Nước tiểu vàng đậm, nâu đỏ như nước ngọt có ga.
- Sưng hạch, đau khớp, đi khập khiễng, yếu chân sau.
- Mắt đỏ, đục, xuất huyết trong mắt.
- Sụt cân dần, lông xơ.
- Thở nhanh do thiếu máu.
Nhiều chó chỉ ăn kém, mệt vài ngày rồi có vẻ khỏi, sau đó bệnh âm thầm chuyển sang giai đoạn tiềm ẩn. Vì vậy chó từng bị ve mà có biểu hiện mơ hồ nên được xét nghiệm.
Thú y chẩn đoán thế nào
- Khám lâm sàng: nhiệt độ, màu nướu, hạch, lách, dấu xuất huyết.
- Công thức máu: thiếu máu, giảm tiểu cầu là gợi ý hay gặp.
- Test nhanh kháng thể hoặc kháng nguyên cho Ehrlichia, Anaplasma và một số bệnh khác.
- Phết máu soi kính hiển vi tìm Babesia trong hồng cầu.
- PCR khi cần xác định chắc chắn loài.
- Sinh hoá máu, nước tiểu để đánh giá gan, thận.
Điều trị
Thuốc điều trị phụ thuộc vào tác nhân: Ehrlichia và Anaplasma dùng kháng sinh, Babesia dùng thuốc diệt đơn bào đặc hiệu. Theo VCA, liệu trình với Ehrlichia thường kéo dài nhiều tuần. Chó thiếu máu nặng có thể cần truyền máu, truyền dịch, nằm viện.
Việc của chủ nuôi:
- Cho uống đủ thuốc, đủ ngày theo đơn, không dừng khi chó vừa ăn lại.
- Tái khám và xét nghiệm máu lại theo hẹn để biết tiểu cầu, hồng cầu đã hồi phục chưa.
- Hạn chế vận động mạnh, tránh va chạm khi tiểu cầu còn thấp.
- Cho ăn thức ăn mềm, dễ ăn, đủ đạm.
- Diệt ve trên chó và trong nhà cùng lúc, nếu không chó sẽ nhiễm lại.
- Không tự mua thuốc tiêm, thuốc uống theo lời truyền miệng. Thuốc trị Babesia có liều độc gần với liều điều trị, và dùng kháng sinh sai cách làm bệnh kéo dài.
Khi nào đưa đi thú y ngay
- Chảy máu mũi, máu trong nước tiểu, phân đen, chấm xuất huyết, bầm tím.
- Nướu trắng, vàng; nước tiểu nâu đỏ.
- Sốt cao, bỏ ăn quá một ngày, lừ đừ, nằm không dậy.
- Thở nhanh, yếu, ngất.
- Chó đang điều trị mà chảy máu nhiều hơn, bỏ thuốc do nôn.
- Chó con nhiều ve và nướu nhợt.
Phòng bệnh
- Dùng thuốc phòng ve do thú y kê đều đặn quanh năm.
- Kiểm tra và gỡ ve mỗi ngày, xử lý ve trong nhà.
- Khi nhận chó mới hoặc chó từ vùng nhiều ve, cho xét nghiệm máu.
- Chó cho máu phải được xét nghiệm sạch bệnh.
Câu hỏi thường gặp
Chó bị ký sinh trùng máu sống được bao lâu?
Chó được chẩn đoán ở giai đoạn cấp và điều trị đủ thường hồi phục và sống bình thường. Chó ở giai đoạn mạn, tuỷ xương đã suy, tiên lượng xấu, có thể tử vong dù điều trị. Thời gian sống phụ thuộc vào loại tác nhân, giai đoạn phát hiện và việc diệt ve để không tái nhiễm.
Chó bị e canis là gì?
E. canis là Ehrlichia canis, vi khuẩn sống trong bạch cầu chó, do ve nâu truyền. Bệnh gây sốt, giảm tiểu cầu, chảy máu mũi, sưng hạch. Thú y chẩn đoán bằng test nhanh hoặc PCR và điều trị bằng kháng sinh theo liệu trình nhiều tuần.
Chó bị chảy máu mũi là bệnh gì?
Ở Việt Nam, chảy máu mũi ở chó từng bị ve thường gợi ý Ehrlichia hoặc bệnh ký sinh trùng máu khác. Nguyên nhân khác gồm ngộ độc thuốc diệt chuột, chấn thương, dị vật, u trong mũi, nấm mũi. Chảy máu mũi cần đi thú y ngay.
Chó bị sốt có phải do ký sinh trùng máu không?
Có thể. Sốt kèm bỏ ăn, nướu nhợt ở chó từng có ve là lý do để xét nghiệm ký sinh trùng máu. Sốt còn do nhiễm trùng, viêm, bệnh virus như care, parvo. Không tự cho chó uống thuốc hạ sốt của người vì nhiều loại rất độc với chó.