Chó bị dại thường thay đổi tính nết đột ngột: chó hiền trở nên cáu, cắn vô cớ, hoặc chó dữ trở nên lẩn tránh, nằm chỗ tối. Sau đó chó chảy nhiều dãi, khó nuốt, sủa khàn, hàm trễ, đi loạng choạng rồi liệt. Theo Merck Veterinary Manual, chó thường chết trong vòng 10 ngày kể từ khi có triệu chứng, và bệnh không chữa được khi đã phát. Nếu người bị chó cắn hoặc cào, phải rửa vết thương ngay bằng xà phòng dưới vòi nước chảy khoảng 15 phút rồi đến cơ sở y tế để được tư vấn tiêm vắc xin phòng dại càng sớm càng tốt, theo khuyến cáo của Bộ Y tế và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).
| Thể bệnh | Dấu hiệu ở chó | Nguy cơ |
|---|---|---|
| Giai đoạn đầu (2 đến 3 ngày) | Đổi tính, bồn chồn hoặc lẩn tránh, sốt, liếm cắn chỗ bị cắn cũ | Có thể đã lây qua nước bọt |
| Thể điên | Kích động, cắn bất kỳ thứ gì, chạy lung tung, sợ sáng, sợ tiếng động, sủa khàn | Rất dễ cắn người |
| Thể câm (liệt) | Hàm trễ, chảy dãi, khó nuốt, như bị hóc xương, liệt dần từ chân sau | Người hay bị lây khi thò tay vào miệng chó để "lấy xương" |
| Giai đoạn cuối | Liệt toàn thân, hôn mê | Chết, thường trong khoảng 10 ngày từ khi có triệu chứng |
Bệnh dại lây thế nào
Virus dại có trong nước bọt của con vật bệnh. Bệnh lây sang người và động vật qua vết cắn, vết cào, hoặc khi nước bọt dính vào vết thương hở, niêm mạc mắt, miệng. Theo WHO, chó là nguồn lây trong phần lớn các ca bệnh dại ở người trên thế giới, và bệnh dại gần như luôn tử vong khi đã có triệu chứng ở cả người và vật.
Ở chó, virus đi từ chỗ bị cắn theo dây thần kinh lên não. Theo Merck, phần lớn chó phát bệnh trong khoảng 21 đến 80 ngày sau khi bị con vật dại cắn, nhưng có thể sớm hơn hoặc muộn hơn nhiều. Vết cắn càng gần đầu, càng sâu thì càng nhanh phát bệnh.
Dấu hiệu chó bị dại
Giai đoạn tiền triệu: chó thay đổi hành vi, bỏ ăn hoặc ăn bậy (gặm đá, gỗ, rác), liếm cắn chỗ từng bị cắn, sốt nhẹ.
Thể điên: kích động, cắn người và vật không lý do, cắn cả chuồng sắt đến gãy răng, bỏ nhà đi lang thang, sủa tiếng khàn lạ, sợ ánh sáng và tiếng động.
Thể câm: liệt cơ họng và hàm, hàm dưới trễ xuống, chảy dãi liên tục, không nuốt được, trông như bị hóc xương. Theo Merck, nhiều người bị lây khi cố móc "xương" trong miệng những con chó này. Liệt lan dần, chó nằm một chỗ.
Không phải con chó dại nào cũng có đủ dấu hiệu. Một con chó có hành vi lạ, chảy dãi, liệt không rõ lý do, đặc biệt chó thả rông, chó chưa tiêm phòng, cần được coi là nghi dại.
Khi người bị chó cắn: làm ngay theo khuyến cáo
Theo hướng dẫn của Bộ Y tế và WHO:
- Rửa vết thương ngay bằng xà phòng dưới vòi nước chảy liên tục khoảng 15 phút. Làm cả với vết cào, vết liếm trên da trầy.
- Sát khuẩn bằng cồn 45 đến 70 độ, cồn i-ốt hoặc povidone-iodine nếu có.
- Không nặn, không đắp lá, không đắp thuốc nam, không băng kín. Không tự khâu vết thương.
- Đến cơ sở y tế hoặc điểm tiêm chủng càng sớm càng tốt, tốt nhất trong vòng 24 giờ, để nhân viên y tế đánh giá vết thương và chỉ định tiêm vắc xin phòng dại, có thể kèm huyết thanh kháng dại với vết cắn nặng, vết ở đầu mặt cổ, bàn tay.
- Tiêm đủ và đúng lịch nhân viên y tế hẹn. Không bỏ dở.
- Không chờ con chó phát bệnh mới đi tiêm. Ngay cả khi con chó đã được tiêm phòng, vẫn cần đi khám để nhân viên y tế quyết định.
Không có thuốc uống, bùa hay lá cây nào phòng hoặc chữa được bệnh dại. Người đã phát bệnh dại thì không cứu được.
Theo dõi con chó đã cắn người
- Nhốt riêng con chó, không thả rông, không để ai tiếp xúc tay trần.
- Không đánh chết con chó nếu không cần thiết để tự vệ. Theo dõi con chó trong 10 ngày giúp nhân viên y tế đánh giá. Nếu chó chết hoặc phải giết, báo thú y địa phương để lấy mẫu xét nghiệm, không tự mổ, không ăn thịt.
- Theo dõi 10 ngày. WHO cho biết chó, mèo khoẻ mạnh sau 10 ngày theo dõi thì có thể được nhân viên y tế cân nhắc dừng tiêm cho người. Nếu con chó có biểu hiện bệnh, chết, hoặc mất tích, báo ngay cho cơ sở y tế đang tiêm.
- Báo cán bộ thú y xã, phường để được hướng dẫn.
Khi nào đưa đi thú y ngay
- Chó nhà bị chó lạ, chó thả rông, mèo hoang, dơi cắn, dù chó đã tiêm phòng. Thú y sẽ quyết định tiêm nhắc và cách ly theo quy định.
- Chó nhà đổi tính đột ngột, chảy dãi, khó nuốt, liệt hàm mà không rõ lý do. Gọi thú y trước, không tự thò tay vào miệng chó, nhốt chó riêng.
- Chó nhà đã cắn người: báo thú y để được hướng dẫn theo dõi.
Tiêm phòng dại cho chó
Tiêm vắc xin dại cho chó là cách hiệu quả nhất để ngăn bệnh dại ở người, theo WHO. Theo Luật Thú y 2015 và Thông tư 07/2016/TT-BNNPTNT, chủ nuôi chó có trách nhiệm tiêm phòng dại cho chó. Chó con thường được tiêm mũi đầu khoảng 3 tháng tuổi, sau đó tiêm nhắc lại theo hướng dẫn của thú y và của địa phương, phổ biến là mỗi năm. Nhiều xã phường tổ chức tiêm phòng dại định kỳ cho chó mèo; hỏi cán bộ thú y địa phương về lịch.
Không thả rông chó, rọ mõm và xích khi dắt ra nơi công cộng theo quy định địa phương.
Câu hỏi thường gặp
Chó bị dại bao lâu thì chết?
Theo Merck Veterinary Manual, chó dại thường chết trong vòng khoảng 10 ngày kể từ khi xuất hiện triệu chứng. Đây cũng là cơ sở của việc theo dõi con chó 10 ngày sau khi cắn người.
Chó bị dại ủ bệnh bao lâu?
Phần lớn chó phát bệnh trong khoảng 21 đến 80 ngày sau khi bị con vật dại cắn, nhưng thời gian ủ bệnh có thể ngắn hơn hoặc kéo dài nhiều tháng. Chó bị con vật lạ cắn nên được đưa đi thú y ngay, không chờ.
Chó bị dại do đâu?
Chó mắc dại khi bị con vật mang virus dại cắn hoặc nước bọt của con vật đó dính vào vết thương, thường là chó khác, mèo, đôi khi là dơi và động vật hoang. Chó không tự nhiên sinh ra dại vì nóng, vì đói hay vì bị xích.
Chó con cắn có bị dại không?
Chó con cũng có thể mắc dại nếu bị con vật dại cắn, và có thể lây cho người. Bị chó con cắn chảy máu hay cào trầy da vẫn phải rửa vết thương và đến cơ sở y tế để được tư vấn tiêm phòng, không tự đánh giá.
Chó con bị dại có biểu hiện gì?
Giống chó lớn: đổi tính, cắn vô cớ hoặc lẩn tránh, chảy dãi, khó nuốt, rồi liệt. Chó con hay gặm cắn khi mọc răng nên dễ bị bỏ qua. Mọi chó con có hành vi lạ kèm chảy dãi, liệt cần báo thú y ngay.